W powszechnie znanym i często powtarzanym historycznym powiedzeniu „Polak, Węgier, dwa bratanki” nie ma żadnej przesady, to społeczna rzeczywistość, o czym mogliśmy się przekonać na konferencji zorganizowanej w Esztergom przez lokalne środowiska stowarzyszeń węgiersko-polskich i Samorząd Narodowości Polskiej z okazji 1000-lecia Królestwa Polskiego. Pomysłodawcą i organizatorem wydarzenia była pani Erzsébet Csombor, z Samorządu, patronował temu Urząd Miasta, reprezentowany przez zastępcę burmistrza Steindla Balázsa, ze strony polskiej udział wziął pan konsul Marcin Bobiński. Obecni byli przedstawiciele Dyrekcji Muzeum oraz innych instytucji i urzędów miejskich.
Tytuł konferencji zorganizowanej 5 września 2025 r. w Muzeum Zamkowym brzmiał: „Węgry i Polska – podobieństwa i różnice we wczesnym średniowieczu”, sceneria miejsca spotkania idealnie pasująca do tematu. Esztergom był pierwszą stolicą Królestwa Węgier. To tutaj miały swoją odsłonę rozgrywane wydarzenia średniowiecznych relacji węgiersko-polskich, a były one szczególne, ważne i bardzo bogate. Historię stolicy w referacie „Esztergom w epoce św. Stefana” zaprezentował zebranym były wieloletni dyrektor Muzeum István Horváth. Słuchając wykładu, ilustrowanego przeźroczami, odnosiło się wrażenie, że żaden kamień w tym mieście nie kryje przed Dyrektorem, z zawodu archeologiem, tajemnic. To co pozostawili Turcy po dawnej stolicy to dosłownie jedynie kamienie i ślady archeologiczne. Nie wiem czy istnieje inny naród w Europie, który z taką pieczołowitością dba o ślady własnej historii. W konfrontacji z Węgrami w tej dziedzinie wypadamy bardzo „blado”, jakbyśmy w ogóle nie prowadzili tzw. polityki historycznej.
Jak przystało na okoliczność zorganizowania tej konferencji, którą było Milenium koronacji Bolesława Chrobrego profesor Attila Csoldos wygłosił referat wprowadzający pod tytułem „Pierwsza węgierska koronacja królewska”. Miała ona miejsce w 1000 lub 1001 roku, chociaż jedni Węgrzy bardziej optują za Bożym Narodzeniem roku tysięcznego, a prof. Csoldos za 1 stycznia 1001. Miejscem koronacji miał być Esztergomem, chociaż odbywały się również w Győr i Székesfehérvár, zdaniem prelegenta za tym pierwszym przemawia fakt, iż właśnie tam mieścił się ośrodek władzy pierwszych Arpadów.
Współczesna Korona Św. Stefana nie jest tą, którą był koronowany pierwszy król Węgier Stefan. Tamta w połowie XI w. wieku została odesłana do Rzymu, spotkał ją podobny los jak Koronę Bolesława Chrobrego, która została nie oddana ale przekazana Rzymskiemu Cesarzowi.
Pierwsze lata Królestwa Węgier i Królestwa Polskiego są bliźniaczo podobne. Po wspaniałych latach panowania króla Stefana i Bolesława Chrobrego następuje rok 1031, załamanie obu królestw. Na Węgrzech w wyniku walki o sukcesję, a w Polsce napadu sąsiadów z zachodu i wschodu, którego podłożem mogły również być kwestie sukcesyjne. W 1076 roku Bolesław Śmiały odbudowuje Królestwo Polskie, a w 1077 Władysław Królestwo Węgier, przy wsparciu polskiego króla Bolesława.
Konferencja w Ostrzyhomiu została podzielona na dwie części, węgierską i polską. Sprawy polskie referowali profesorowie: László Tapolcai – „Dzieje Nadwiślańsko-Odrzańskie do panowania Bolesława I Chrobriego” oraz Dániel Bagi – „Pierwsza polska koronacja królewska i początki organizacji polskiego Kościoła”. Tytuł referatu prof. Tapolcai nie był przypadkowy ponieważ w swoim wystąpieniu nakreślił dzieje plemion słowiańskich zamieszkujących dorzecza Odry i Wisły, gdy w pierwszej połowie X wieku o państwie polskim, ani Piastach nikt jeszcze nie słyszał. Eksplozja państwowości piastowskiej następuje za czasów Mieszka I. Powstaje państwo, które w ciągu jednego pokolenia staje się lokalnym mocarstwem, a spadkobierca rzymskiego Imperium cesarz Otton III widzi w Bolesławie jeden z filarów christiana civitas.
Od Chrztu Polski w 966 do królewskiej koronacji w roku 1025 mamy do czynienia z jedną wspólną epoką, jednolitą wizją polityczno-państwową realizowaną przez ojca i syna sprowadzającą się do budowy struktur państwa w oparciu o chrześcijaństwo i organizację kościelną, przy dynamicznie powiększanym terytorium panowania. Tak jednym zdaniem możemy streścić niezwykle interesujący wykład prof. Dániela Bagi.
Konferencję zakończyło wystąpienie autora sprawozdania poświęcone polskim insygniom koronacyjnym, od dziejów koronacji Bolesława Chrobrego, przez poszczególne etapy Królestwa Polskiego i Rzeczpospolitej do czasów współczesnych, odtworzonej Korony Bolesława Chrobrego i przejęcia opieki nad nią przez Rycerski Zakon Korony Polskiej Świętego Kazimierza Królewicza.
Ostatnim akordem spotkania było podziękowanie przez Zakon Korony Polskiej Organizatorom za tak wspaniałą, stojącą na bardzo wysokim poziomie naukowym, konferencję. Pan Steindl Balázs otrzymał ceramiczną statuetkę Bolesława Chrobrego, natomiast dyrektorowi Muzeum Zamku została wręczona rzeźba z piaskowca przedstawiająca również Bolesława Chrobrego, eksponaty te zostały wykonane specjalnie na obchody Millennium Królestwa Polskiego.
Integralną częścią uroczystości milenijnych w Esztergom jest zorganizowana w Muzeum Zamku wystawa „Polska – Węgry. Pierwsi królowie”. Pod tym samym tytułem, co po węgiersku brzmi „Lengyelorság – Magyarország. Az első királyok” zostało wydane kilkudziesięciostronicowe opracowanie w języku polskim i węgierskim. Słowo wstępne do czytelników skierował Ambasador Pełnomocny i Nadzwyczajny Węgier w Polsce pan István Íjgyártó, w który m.in. stwierdził: „Książęta Mieszko w Polsce oraz Geza na Węgrzech byli wielkimi władcami, którzy stworzyli podwaliny państwowości. Ale dopiero ich wybitni synowie, koronowani na królów Bolesław i Stefan sprawili, że Polska i Węgry zostały znaczącymi członkami chrześcijańskiej Europy. Podobnie potoczyły się również losy następców Bolesława i Stefana, którzy zaraz po objęciu tronów musieli walczyć o władzę, by bronić suwerenności swoich państw.”
Jan L. Skowera Esztergom, 5.09.2025
